Oltin bitiglar – Golden Scripts
http://goldenscripts.tsuull.uz/index.php/goldenscripts
<p>“Oltin bitiglar – Golden Scripts” Journal of Oriental literature and culture, social and spiritual life, linguistics and exact sciences, important manuscript on theology and theology sources, scientific, dedicated to samples of folklore intended for the publication of research results.</p> <p>The journal is published four times a year. The purpose of the journal is to publish the results of the latest research that are rich in new and has its own concept, which stimulates debate on topical issues in these areas. The language of articles can be English, Russian and Uzbek. Other Turkic languages are also welcome. In addition to research articles, the journal announces book and literary work reviews, conference reports and research project results.</p>en-USOltin bitiglar – Golden Scripts2181-9238The Place of the Or. 2265 “Khamsa” Manuscript in the Visual Representation of Classical Eastern Heritage and the Cultural Philosophy of Nizami Ganjavi (Artificial Intelligence–Based Analysis)
http://goldenscripts.tsuull.uz/index.php/goldenscripts/article/view/262
<p>This article presents a comprehensive study of Nizami Ganjavi’s “Khamsa” based on one of the most significant Safavid-period manuscripts,<br>known as the “Khamsa of Shah Tahmasib”, preserved in the British<br>Library under the inventory number Or. 2265. The research highlights<br>Nizami Ganjavi’s role as a prominent thinker and poet formed within the<br>Azerbaijani cultural milieu.<br>The study demonstrates that the “Khamsa” is not only a literary<br>monument but also a multilayered cultural system reflecting the political,<br>ideological, and philosophical thought of its time. The illuminated<br>manuscripts produced at the Safavid court functioned as visual means of<br>expressing these ideas, while the arts of miniature painting and illumination<br>symbolically conveyed concepts of political legitimacy, spiritual values,<br>and cosmic order. The miniatures of the Or. 2265 manuscript do not<br>merely illustrate Nizami’s text; they interpret it and expand its semantic<br>dimensions.<br>The article integrates classical approaches from art history and<br>philology with methods drawn from artificial intelligence and digital<br>humanities. Digital analyses have enabled an objective examination of<br>the stylistic features of the miniatures, their color and compositional<br>structures, as well as the rhythmic and symmetrical organization of<br>ornamental elements. At the same time, it is emphasized that digital tools<br>cannot independently interpret historical and cultural contexts, and the<br>results obtained must be critically assessed by humanities scholars.<br>The research concludes that the most effective approach to studying<br>the Or. 2265 “Khamsa” manuscript lies in the synthesis of traditional<br>scholarly methods and digital technologies. This integrated methodology<br>enhances academic rigor and underscores the importance of studying<br>Nizami’s legacy not only as a textual corpus but also as a material and<br>visual cultural phenomenon. The methodological framework proposed in<br>this article may be successfully applied to future studies of other classical<br>manuscripts.</p>Ferhad MirzeyevTerane Mirzeyev
Copyright (c) 2026 Oltin bitiglar – Golden Scripts
2026-07-162026-07-1611Oltinko‘l bitiktoshlari: eski turkcha so‘zlarning o‘zbek tilida saqlanish holati
http://goldenscripts.tsuull.uz/index.php/goldenscripts/article/view/258
<p>Bugungi kundagi 30dan ortiq turkiy tillar orasida eng ko‘p<br>tarqalgan tillardan biri o‘laroq o‘zbek tili eski turkcha – O‘rxun-Enasoy<br>bitiklari tilining meroschilaridan biri sanaladi. O‘zbekcha bir tomondan<br>eng eski turkcha yozma tilning izdoshi bo‘lsa, ikkinchi tomondan esa<br>turkiy tillarning 3ta yirik tarmog‘i – qarluq, qipchoq, o‘g‘uzchani o‘zida<br>birlashtirgan til o‘laroq bilinadi. Bundan deyarli bir yarim ming yillar oldin<br>yozilgan eski turkcha bitiktoshlarda uchraydigan so‘zlarning ko‘pchiligi<br>bugungi kunda ham o‘zbekchada saqlanib qolgani kuzatilishi o‘z-o‘zidan<br>bo‘lmay, bu holat o‘zbek tilining yuqorida aytib o‘tilgan o‘ziga xosliklari<br>bilan bog‘liqdir. Buni Enasoy (Yenisey) daryosi qirg‘oqlaridan topilayotgan<br>bitiktoshlar tilida uchraydigan so‘zlarning ko‘pchiligi o‘zbekchada saqlanib<br>qolgani ham ko‘rsatib turibdi.</p>G‘aybulla Boboyorov
Copyright (c) 2026 Oltin bitiglar – Golden Scripts
2026-07-152026-07-1511Avaz O‘tar qo‘lyozma devonlari tavsifi
http://goldenscripts.tsuull.uz/index.php/goldenscripts/article/view/252
<p>Maqolada 1884–1919-yillarda yashab ijod etgan xorazmlik<br>ma’rifatparvar shoir – Avaz O‘tarning 3451, 7102 hamda 942 raqamli<br>qo‘lyozma devonlari izchil tadqiq etilgan. Avaz O‘tar qo‘lyozma devonlari<br>ilmiy tavsifi xronologik tartibda o‘rganilib, undagi g‘azal, mustazod,<br>muxammas, murabba’, musaddas, musamman, tarji’band, “Tarji’bandi<br>xomisa”, soqiynoma, ruboiy, qasida va qit’a janrlari haqida to‘liq ma’lumot<br>berilgan.<br>Avaz O‘tar hayoti va ijodi yuzasidan amalga oshirilgan ko‘plab<br>tadqiqotlar shoir she’rlari badiiyati, an’anaviylik kabi masalalrni qamrab<br>oladi. Biroq shu kungacha shoir adabiy merosi – she’rlarining mavzu<br>ko‘lamiga birlamchi manbalar asosida aniqlik kiritilmagan.<br>Maqolada shoir qo‘lyozma devonlari ilk bor matnshunoslik va<br>manbashunoslik aspektida oʻrganilgan. Avaz O'tar devonlarning tarkibiy<br>tuzilishi, hajmi, yozuv xususiyatlari, kotibi, muqova – tashqi tuzilishiga oid<br>ma’lumotlar taqdim etilgan. Bundan tashqari, G‘. Karimov va N. Qobulov<br>kabi olimlarning Avaz O‘tar adabiy merosi ko‘lami, mavzu doirasi haqidagi<br>fikrlariga qo‘lyozma devonlardagi she’rlar asosida aniqlik kiritilgan</p>Sohiba Madirimova
Copyright (c) 2026 Oltin bitiglar – Golden Scripts
2026-07-152026-07-1511Junglarning genezisi va regional xususiyatlari: adabiy to‘plamdan fatvolar majmuyiga qadar
http://goldenscripts.tsuull.uz/index.php/goldenscripts/article/view/250
<p>Mazkur maqolada islom qo‘lyozma merosida keng tarqalgan jung<br>to‘plamlari tadqiq etilgan. Ushbu atamaning lug‘aviy va istilohiy ma’nolarini<br>yoritish maqsadida o‘rta asrlardan to hozirgi kungacha yaratilgan lug‘atlar<br>tahlil qilingan. Bu turkumga mansub qo‘lyozma to‘plamlarning geografik<br>tarqalishi hamda o‘ziga xos xususiyatlari dunyo qo‘lyozma fondlaridagi<br>kataloglar yordamida o‘rganilib, ularning, asosan, O‘rta Sharq va Kichik<br>Osiyo hududlarida keng yoyilgani aniqlangan. Jumladan, Eron fondlarida<br>saqlanayotgan junglarning repertuari ko‘proq forsiy va arab tillaridagi,<br>nisbatan kamroq qismi esa turkiy va urdu tillaridagi matnlardan tashkil<br>topgan bo‘lib, ularda, asosan, adabiy mazmundagi asarlar jamlangan.<br>Shuningdek, diniy mavzularga bag‘ishlangan kamsonli qo‘lyozma jung<br>to‘plamlar ham uchraydi. Turkiya fondlaridagi junglar repertuarining<br>asosiy qismini, ba’zi bir istisnolarni hisobga olmaganda, nazmiy va she’riy<br>ijod namunalari tashkil etadi. Maqolaning asosiy qismi Markaziy Osiyo<br>qo‘lyozma jo‘ng to‘plamlariga bag‘ishlangan va ularning tarkibi butunlay<br>fiqhiy mavzulardagi fatvolar hamda rivoyat hujjatlaridan iborat ekani<br>ko‘rsatilgan. Mazkur junglar, odatda, qozilar va muftiylar tomonidan<br>tuzilgan. Jung majmualarini shakllantirishdagi asosiy mezonlardan biri<br>– ularga amalda bo‘lgan shar’iy hukmlar – masoyili ma’mulani kiritish<br>bo‘lgan. O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik<br>instituti fondida saqlanayotgan bu turkumdagi qo‘lyozmalar Buxoro, Xiva<br>va Qo‘qon xonliklariga oid bo‘lib, maqolada ularning o‘ziga xos jihatlari<br>tahlil etilgan.</p>Saidakbar Muhammadaminov
Copyright (c) 2026 Oltin bitiglar – Golden Scripts
2026-07-152026-07-1511General Overvıew of 14th-15th Century Kıpchak Dıctıonarıes
http://goldenscripts.tsuull.uz/index.php/goldenscripts/article/view/263
<p>The linguistic samples containing the Kipchak written heritage<br>have a very wide and rich scope in Turkology. These linguistic materials<br>include dictionaries, literary and religious books, and works related to<br>special fields - translations related to war, horse breeding, and veterinary<br>medicine. These works, distinguished by their rich content, were created<br>by prominent linguists of the time at the initiative of the Kipchaks. Thus,<br>the Kipchaks not only occupied an important place in history, but also<br>bequeathed to later periods a number of works reflecting the linguistic<br>landscape of the time with their own Turkic. Among these works, the<br>Kipchak dictionaries, which constitute the main direction of our research,<br>were written in Egypt, Syria, and Yemen during the periods when the<br>Arabic language was dominant. The real conditions created the basis for<br>writing dictionaries, and the fact that the power was in the hands of the Kipchaks increased the demand for their language to be appreciated. As<br>is specifically noted in some Kipchak dictionaries, the main purpose of<br>writing dictionaries was to teach the Turkish language to Arabs</p>Tunzale Ismayilova
Copyright (c) 2026 Oltin bitiglar – Golden Scripts
2026-07-162026-07-1611Chig‘аtоy tiligа оid аyrim mulohazalar
http://goldenscripts.tsuull.uz/index.php/goldenscripts/article/view/259
<p>“Chig‘atoy tili” tushunchasi bugungi o‘zbek tilshunosligidagi “eski<br>o‘zbek tili”ga muvofiq keladi. Chig‘atoy tiliga xos xususiyatlarini tahlil<br>qilishga bag‘ishlangan ko‘plab ilmiy tadqiqot ishlari bajarilgan. Bugungi<br>kunda xorijiy ilmiy doiralarda, xorijda bo‘lib o‘tayotgan konferensiya,<br>simpozium, seminar va boshqa anjumanlarda – tadqiqotlarda bu masalaga<br>ko‘p e’tibor qaratiladi, eski o‘zbek tili degan ifoda deyarli qo‘llanilmaydi.<br>Aksariyat hollarda chig‘atoy tili iborasining qo‘llanishiga guvoh bo‘lamiz.<br>Xorijdagi “chig‘atoy tili”, “chig‘atoy adabiyoti” nomi bilan bog‘liq<br>masalalar o‘rganilayotgan ilmiy ishlarda ushbu til va adabiyotning muhim<br>xususiyatlari imkon doirasida xolis tadqiq etilganligini, to‘g‘ri xulosalar<br>chiqarilganligini kuzatish mumkin.<br>Mazkur maqolada “chig‘atoy tili”, “chig‘atoy adabiyoti” bo‘yicha<br>o‘zbek va xorijlik olimlarniiing ayrim fikr-mulohazalari ilk bora tahlil<br>qilingan.</p>Jo‘ra Xudoyberdiyev
Copyright (c) 2026 Oltin bitiglar – Golden Scripts
2026-07-152026-07-1511Ojiz devoni qoʻlyozmalari tavsifi
http://goldenscripts.tsuull.uz/index.php/goldenscripts/article/view/256
<p>Ushbu maqolada XIX asr oxiri – XX asr boshlarida yashab ijod<br>etgan shoir Xudoybergan oxund – Ojiz hayoti va ijodiga doir ma’lumotlar<br>berilgan. Bunda, asosan, shoir devoni qo‘lyozmalari izchil tadqiq etilgan.<br>Ojizning O‘zR FASHI asosiy fondida saqlanayotgan 906/IV, 908/I, 6700<br>raqamli devon qo‘lyozmalari o‘rganildi. Shoir devoni qo‘lyozmalaridagi<br>g‘azal, muxammas, musaddas, mustazod, musabba’ va qasidalari haqida<br>ma’lumotlar berildi.<br>Ojiz devoni qo‘lyozmalari ilk bor matnshunoslik va manbashunoslik<br>aspektida oʻrganilib, qoʻlyozmalar tarkibi, hajmi, yozuv xususiyatlari, kotibi,<br>shu bilan birgalikda, muqova, tashqi tuzilishi haqida ma’lumotlar berildi.<br>Bundan tashqari, Ojiz devonining tarkibiy tuzilishi, she’rlarning mavzu<br>koʻlami singari masalalar yoritildi. Shoirning tab'i xud hamda taxmislari,<br>mulamma’ g‘azallari va boshqa janrlari ilmiy jihatdan o‘rganildi.</p>Gulzira G‘iyosiddinova
Copyright (c) 2026 Oltin bitiglar – Golden Scripts
2026-07-152026-07-1511“Favoyid ul-kibar” devoni manbalaridagi farqli baytlar xususida
http://goldenscripts.tsuull.uz/index.php/goldenscripts/article/view/251
<p>Alisher Navoiy devonlari atoqli olim Hamid Sulaymonov tomonidan<br>tayyorlanib, nashrga tayyorlangan edi. Keyingi yillari Alisher Navoiy<br>asarlarini o‘zida jamlagan kulliyotlardan foydalanish imkoniyati ortgani<br>bois qiyosiy-matniy tekshirish ishlari ham ortib borilmoqda. Sh sabali<br>barcha manbalarni qiyoslab o‘rganish, farqli jihatlarni aniqlash, har bir<br>manbaning ilmdagi qimmatini ko‘rsatishni bugungi ilm taqozo etmoqda.<br>Mazkur maqolada Alisher Navoiy lirikasi uchun eng ishonchli deb<br>topilgan, Navoiy qo‘lyozmalari orasida mo‘tabar sanalgan uch kulliyot<br>– Ravon, Parij va Fotih nusxalari asosida “Favoyid ul-kibar” devonidagi<br>g‘azallar qiyosiy tekshirilgan. O‘rni almashgan g‘azallarning manbalari,<br>joriy nashrda berilishi holati va sabablari asoslangan</p>Ozoda Tojiboyeva
Copyright (c) 2026 Oltin bitiglar – Golden Scripts
2026-07-152026-07-1511